آیا آزمایش روی حیوانات به سود انسان​ها نیست؟

بر اساس آمار و ارقام، تعداد بسیار کمی از آزمایشات انجام شده روی حیوانات به هدف از پیش تعریف شده رسیده​اند. بد نیست به این نکته نیز اشاره کنیم که هدف بسیاری از آزمایشات رسیدن به درمان یک بیماری نیست مثلاً ممکن است هدف از انجام یک آزمایش ایجاد عفونت در پنجۀ موش​ها یا ایجاد سرطان کلیه در سگ​ها باشد. این مسئله که آیا این هدف سودی به حال انسان دارد یا نه، در اینجا نقشی بازی نمی​کند.

نتیجۀ یک تحقیق در کشور بریتانیا نشان داد نتیجۀ بسیاری از آزمایشات انجام شده روی حیوانات مبهم است. این آزمایشات با نتایج مبهم نه تنها خدمتی به بشر نمی​کنند بلکه منابع مالی را که می​توانند در جهت​های مفیدتر مورد استفاده قرار گیرند به باد می​دهند.

اگر بخواهیم سوال " آیا آزمایش روی حیوانات به سود انسان​ها نیست؟" را به طور قاطع جواب دهیم، باید بگوییم "چرا. این آزمایشات برای دست​اندرکاران این صنعت یعنی موسسات تحقیقاتی، قفس​سازان، پرورش دهندگان و شرکت​های حمل و نقل حیوانات کاملاً سودآور است چرا که سالانه میلیاردها دلار از پول بیمه و مالیات مردم را به جیب آنها سرازیر می​کند."

 چرا بیشتر نتایج آزمایش روی حیوانات در انسان​ها کاربرد ندارند؟

ساختار بدنی، عملکرد اندام​های مختلف، تغذیه، حالت​های روانی و عادت​های زندگی در گونه​های حیوانی متفاوت است. به همین دلیل، گونه​های مختلف نسبت به مواد شیمیایی و دارویی واکنش​های متفاوتی نشان می​دهند. به عنوان مثال:

• گربه​ها در مقایسه با سگ​ها قابلیت تحمل کمتری نسبت به مسکّن​ها دارند چون کبد آنها بسیار آرام خودسازی می​کند.
• میزان مصرف انسول (داروی ضد قارچ پوستی) در خوکچه​های هندی باید دو برابر میزان مصرفی برای اسب​ها باشد با آنکه وزن اسب​ها ۵۰۰ برابر وزن خوکچه​های هندی است.
• خوکچه ​های هندی با مصرف کمترین مقدار پنی​سیلین می​میرند. گربه​ها قابلیت تحمل پنی​سیلین را دارند در حالی که در صورت استفاده از نوعی مادۀ استفاده شده برای مبارزه با مگس​های سگی (Exspot) می​میرند.
• در مورد سایر مواد مبارزه با شپش، گربه​ها و سگ​ها به یک اندازه مقاوم هستند در حالی که این مواد خرگوش​ها را می​کشند...

همین رویه در مورد انسان و حیوانات دیگر نیز وجود دارد. به عنوان نمونه:

• ما می​توانیم ۲۰۰ گرم شکلات یا کاکائو بخوریم بدون آنکه دچار مشکلی شویم در حالی که این مقدار کاکائو می​تواند یک سگ بزرگ را بکشد.
• خوردن سیر یا پیاز برای سلامتی انسان بسیار مفید است ولی سیر یا پیاز می​تواند باعث مسمومیت و مرگ برخی حیوانات مانند سگ شود.
• آب لیموترش برای سلامتی انسان بسیار مفید است در حالی که برای بسیاری از حیوانات یک سمّ کشنده است.
• آرسن برای گوسفندها مضر نیست ولی برای انسان​ها ضرر دارد.
• الکل صنعتی برای بسیاری از حیوانات مسئله​ای ایجاد نمی​کند ولی انسان​ها را کور می​کند.
• فنوباربیتال (Phenobarbital) در موش​ها سرطان جگر ایجاد می​کند ولی در انسان این اثر را ندارد.
• تالیدومید (Thalidomid) برای بسیاری از حیوانات در دوران حاملگی ضرری ندارد در حالی که مصرف آن در انسان به عقب​افتادگی شدید ذهنی نوزاد منجر می​شود.
• تزریق کورتیزون در موش​های باردار باعث عقب​افتادگی بچه​ها می​شود ولی در انسان این اثر را ندارد.

در مورد قابلیت درمانی داروها، تفاوت میان انسان و گونه​های دیگر حتی از اثرات جانبی داروها بیشتر است. به همین دلیل، نتایج آزمایش روی حیوانات نمی​تواند مضر یا مفید بودن یک مادۀ شیمیایی یا دارویی را برای انسان​ها تضمین کند و تنها بعد از آزمایش روی مدل​های انسانی می​توان به طور یقین در این باره نظر داد.

علاوه بر این، از آنجا که بسیاری از بیماری​های انسانی به طور طبیعی در حیوانات دیگر وجود ندارند، برای شبیه​سازی این بیماری​ها در آزمایشگاه​ها از روش​های مصنوعی مثل تزریق مواد شیمیایی، تشعشع، دستکاری ژنتیکی یا عمل جراحی استاده می​شود. به عنوان مثال:

• برای ایجاد رماتیسم در موش​ها، باکتری​ها و مواد شیمیایی خاصی به عضلۀ آنها تزریق می​شود به طوری که عضله عفونت کند.
• بیماری​های عصبی (Epilepsy) از طریق تزریق مواد شیمیایی و شوک​های الکتریکی در مغز حیوانات شبیه​سازی می​شوند.
• برای شبیه​سازی سکتۀ مغزی در موش​ها یک رشته نخ وارد یکی از رگ​های مغز آنها می​کنند.
• برای شبیه​سازی سرطان در موش​ها سلول​های سرطانی را به آنها تزریق می​کنند اما قبل از آن سیستم ایمنی بدن موش را با تزریقات دیگر ضعیف می​کنند تا قابلیت دفاع در مقابل سلول​های مهاجم را نداشته باشد.
• روش دیگر ایجاد سرطان، دستکاری ساختار ژنتیکی حیوانات است.
• برای شبیه​سازی دیابت، چاقی یا فشار خون بالا در حیوانات از روش دستکاری ژنتیکی استفاده می​شود.

 اگر چه بیماری​های ایجاد شده با روش​های مصنوعی همان عوارض بیماری روی انسان​ها را نشان می​دهند، این بیماری​ها اساساً با بیماری​های موجود در جامعۀ بشری متفاوتند. مسائل روانی و اجتماعی، تغذیه و مشکلات محیط زیستی عامل اصلی بسیاری از بیماری​ها در انسان​ها هستند ولی نمی​توان این شرایط را در آزمایشگاه​ها شبیه​سازی کرد در نتیجه چنانچه حتی درمانی برای بیماری​های ایجاد شده با روش​های مصنوعی در حیوانات پیدا شود و حتی اگر عملکرد جسمی گونۀ مورد آزمایش با بشر یکسان باشد، نمی​توان نتیجه گرفت این درمان روی انسان موثر خواهد بود.

چیزی که دست​اندرکاران آزمایش روی حیوانات به آن اهمیت می​دهند، استانداردسازی مدل حیوانی است. به این معنی که همۀ آزمایشات باید در شرایط یکسان انجام شوند تا قابل تکرار باشند. این شرایط مصنوعی با شرایط واقعی انسان​ها کاملاً متفاوت است چرا که در زندگی انسانی پارامترهای مختلفی مانند تغذیه، عادات زندگی، اعتیاد، وضعیت محیط زیست، اضطراب، عوامل روانی و اجتماعی نقش مهمی در ایجاد، وخامت یا بهبود بیماری​ها بازی می​کنند. برخی از خود این محققان اعتراف می​کنند که روش مطالعاتی آنها اشتباه است.

از طرف دیگر، هیچ حیوانی نمی​تواند بگوید آیا حالت تهوّع یا سردرد یا کابوس یا عدم تمرکز حواس یا توهّم دارد یا نه. حیوانات بر خلاف انسان​ها تنها در صورت دردهای بسیار شدید، اثرات قابل مشاهده از خود نشان می​دهند.

مسئلۀ دیگری که از نظر بسیاری از دانشمندان مخالف با آزمایش روی حیوانات اهمیت دارد، شرایط بد زندگی حیوانات در آزمایشگاه​ها و ترس مداوم آنهاست. هرمون​های اضطراب که در زمان انجام آزمایشات و بر اثر ترس شدید ترشح می​شوند، باعث ایجاد اختلافات فاحش در نتیجۀ آزمایشات می​شوند. در این شرایط ممکن است دارویی که می​توانست بر روی انسان تاثیر مثبتی داشته باشد، در همان مرحلۀ آزمایش روی حیوانات رد می​شود.

بعد نیست نگاهی به داده​های موجود بیندازیم:

۱-      تنها ۲ درصد بیماری​هایی که در انسان وجود دارند، با همان ماهیت در حیوانات دیگر نیز وجود دارند.

۲-      تنها در ۵ تا ۲۵ درصد موارد، نتایج به دست آمده از آزمایش روی حیوانات با نتایج به دست آمده از آزمایش روی انسان​ها مطابقت دارد.

۳-      ۹۵ درصد داروهایی که در آزمایش روی حیوانات مفید شناخته شده​اند، در آزمایش بر انسان​ها غیر مفید یا خطرناک تشخیص داده شده​اند.

۴-      ۸۸ درصد پزشکان در جواب به این سوال که "آیا ممکن است نتایج آزمایش روی حیوانات گمراه کننده باشند؟" جواب مثبت می​دهند.

۵-      موش ​های خانگی تنها در ۳۷ درصد موارد می​توانند برای تشخیص سرطان زایی مواد در انسان موثر باشند. در سایر موارد، استفاده از روش "شیر و خط" دقیق​تر است!

۶-      در تحقیقات سرطانی همیشه از جوندگان استفاده می​شود. این در حالی است که آنها هیچ گاه به سرطان نوع انسانی (سرطانی که غشا سلولی را تحت تاثیر قرار می​دهد مثل سرطان ریه) مبتلا نمی​شوند. تومورهای سرطانی جوندگان، استخوان و بافت​های پیوندی را تحت تاثیر قرار می​دهد. این دو نوع سرطان قابل مقایسه با هم نیستند.

۷-      نتایج آزمایش روی حیوانات در دو جنس مختلف می​تواند کاملاً متضاد باشد. در مورد انسان این مسئله صدق نمی​کند.

۸-      حیوانات با تغییرات ژنتیکی نمی​توانند مدلی برای انسان باشند.

۹-      ۸۸ درصد موارد به دنیا آمدن کودکان مرده بر اثر مصرف داروهایی اتفاق می​افتند که در آزمایش روی حیوانات بی خطر شناخته شده​اند.

۱۰-  ۶۱ درصد نارسایی​های بدو تولد بر اثر مصرف داروهایی اتفاق می​افتند که در آزمایش روی حیوانات بی خطر شناخته شده​اند.

۱۱-  در آمریکا هر ساله ۱۰۰ هزار نفر بر اثر درمان دارویی می​میرند و ۱.۵ میلیون نفر در بیمارستان بستری می​شوند.

۱۲-  ۴۰ درصد بیماران از عوارض جانبی داروهای تجویز شده رنج می​برند.

۱۳-  تا کنون ۲۰۰ هزار دارو به بازار آمده اند که بیشتر آنها از بازار خارج شده​اند. بر اساس اعلام سازمان سلامت جهانی تنها ۲۴۰ مادۀ دارویی موثر وجود دارد.

۱۴-  بسیاری از داروهای موثر در آزمایش روی حیوانات رد می​شوند مثلاً انسولین باعث نارسایی در نوزادان متولد شدۀ حیوانات می​شود در حالی که در انسان این اثر را ندارد. از دیگر داروهایی که در آزمایش روی حیوانات رد می​شوند، می​توان پنی​سیلین، آسپرین، برخی از داروهای ضد سرطان، دیجیتالیز (یک داروی قلب) را نام برد. به عبارت دیگر، اگر قرار بود این داروها با معیارهای امروز سنجیده شوند، در همان مرحلۀ آزمایش روی حیوانات رد می​شدند و هرگز روی انسان​ها آزمایش نمی​شدند.

۱۵-  در دادگاهی که بر علیه شرکت داروسازی سازندۀ Thalidomide ،دارویی که برای رفع حالت بد صبحگاهی در زنان باردار مصرف می​شد و باعث تولد هزاران کورک ناقص شد، متخصصان به این نتیجه رسیدند که در پزشکی انسانی نمی​توان به نتایج آزمایش روی حیوانات اطمینان کرد.

۱۶-  آزمایش روی حیوانات باعث شد انتقال خون ۲۰۰ سال و پیوند قرنیۀ چشم ۹۰ سال به تاخیر افتد.

۱۷-  اگر چه جوایز نوبل زیادی به پزشکانی که بر روی حیوانات آزمایش کرده​اند، تقدیم شده است تنها ۴۵ درصد آنها آزمایش روی حیوانات را لازم دانسته​اند.

۱۸-  در هر ثانیه ۳۳ حیوان در آزمایشگاه​های دنیا می​میرند.

۱۹-  حداقل ۴۵۰ متد برای آزمایش موارد گوناگون وجود دارند که می​توانند جایگزین آزمایش روی حیوانات شوند.

۲۰-  مدیر "جامعۀ دفاع از تحقیقات انگلستان" که در واقع وظیفۀ حمایت از آزمایش روی حیوانات را دارد در جواب کتبی به این سوال که "آیا علم پزشکی بدون آزمایش روی حیوانات نمی​توانست به این مرحلۀ پیشرفت برسد؟" نوشت: "من مطمئنم که می​توانست"

 آیا آزمایش روی حیوانات باعث کشف بعضی از داروها نشده است؟

این که از سال​های دور روی حیوانات آزمایش می​شده است، ثابت نمی​کند که اگر این آزمایشات انجام نمی​شدند این داروها نیز کشف نمی​شدند. اگر کسی با ماشین از نقطۀ الف به نقطۀ ب برود، لزوماً به این معنی نیست که نمی​توانست همین مسیر را با قطار یا وسیلۀ دیگر با صرف هزینه و وقت کمتری طی کند.

از ده​ها سال پیش میلیاردها حیوان برای کشف داروهای ضد سرطان، ایدز، آلزایمر و غیره کشته شده​اند. چرا تا کنون هیچ پیشرفت قابل ملاحظه​ای در این زمینه​ها حاصل نشده است؟ نصف مردم اروپای غربی از بیماری​های قلبی-عروقی و یک چهارم از سرطان می​میرند. این آمار در تمام کشورهای دنیا مرتب رو به افزایش است. آیا بهتر نبود این همه وقت و سرمایه به جای  آزار و شکنجۀ این همه حیوان صرف اطلاع​رسانی مردم و بهبود عوامل محیطی، اجتماعی و تغذیه​ای برای پیشگیری از این بیماری​ها شود؟ در ۳۰ سال گذشته میلیاردها دلار صرف پیدا کردن واکسن ایدز شده است و دانشمندان در نهایت اعلام کرد​ه​اند امید زیادی برای پیدا کردن این واکسن در دهه​های آتی نیز ندارند. آیا بهتر نبود به جای آزمایشات بیهوده روی صدهاهزار میمون، اوران گوتان، گوریل و شامپانزه قسمتی از این هزینه​ها صرف پخش کاندوم یا سرنگ مجانی در کشورهای فقیر مانند کشورهای آفریقایی شود؟ شاید در این صورت امروز بیش از یک سوم مردم برخی از کشورهای آفریقایی به ایدز مبتلا نبودند.

 آیا بدون انجام آزمایش روی حیوانات، علم پزشکی می​توانست اینقدر پیشرفت کند؟

وقتی می​گوییم "علم پزشکی اینقدر پیشرفت کند"، بهتر است اول مشخص کنیم منظورمان از "اینقدر" چقدر است؟ پزشکی یک علم چندهزار ساله است. واقعاً بشر در مدت چندهزار سال چقدر در این علم پیشرفت کرده است؟ در مقایسه با علومی مانند الکترونیک یا کامپیوتر که بیش از صد سال یا چند دهه عمر ندارند، سرعت پیشرفت علم پزشکی تقریباً صفر بوده است.

سوال دومی که مطرح می​شود این است که چقدر از این پیشرفت ناچیز مدیون آزمایش روی حیوانات است؟ بد نیست بدانیم که بسیاری از این پیشرفت​ها مدیون تحقیقات کلینیکی هستند نه آزمایش روی حیوانات.

... و بالاخره سوال سوم: آیا صرف اینکه برخی از دانشمندان از روش آزمایش روی حیوانات استفاده کرده​اند، ثابت می​کند که اگر از روش دیگری استفاده می​شد این نتایج به دست نمی​آمد؟

 در صورت متوقف کردن آزمایش روی حیوانات، تحقیقات پزشکی چگونه پیش خواهند رفت؟

روش ​های زیادی برای مطالعات پزشکی و داروسازی وجود دارند که بسیار ارزان​تر، سریع​تر، قابل اطمینان​تر و انسانی​تر از آزمایش روی حیوانات هستند.

• تحقیقات in-vitro
  در روش in-vitro آزمایش روی یک حیوان یا اساساً یک موجود زندۀ کامل انجام نمی​شود بلکه اندام​ها، بافت​ها، سلول​ها، اجزاء سلولی، پروتئین​ها یا بیومولکول​های انسانی مورد آزمایش قرار می​گیرند. این آزمایشات در محیط​های مصنوعی مانند لوله​های آزمایش انجام می​شوند. لقاح مصنوعی یکی از نمونه​های آزمایشات in-vitro است. آزمایشات in-vitro در مقایسه با آزمایشات in-vivo (آزمایش روی یک موجود زندۀ کامل) ارزان​تر و دقیق​تر هستند. سلول​ها و اندام​های انسانی را می​توان از باقیماندۀ عمل​های جراحی، از اجساد افراد فوت شده، از جفت​های جنین و غیره به دست آورد.
  از این آزمایشات برای تولید واکسن​ها، آنتی​بیوتیک​ها، تحقیق در مورد ایدز و تست مواد سمّی استفاده می​شود. دانشمندان از این آزمایشات برای تحقیق در مورد بسیاری از بیماری​های موروثی مانند آلزایمر، تحلیل عضلانی و شیزوفرنی نیز استفاده می​کنند. برخی از آزمایشات in-vitro عبارتند از:
  
  ۱- آزمایش Eyetex: از این تست برای تشخیص میزان آسیب ناشی از یک مادۀ شیمیایی بر چشم استفاده می​شود.
  ۲- آزمایش Skintex: از این تست برای تشخیص میزان آسیب ناشی از یک مادۀ شیمیایی بر پوست استفاده می​شود.
  ۳- آزمایش Epipack: از این تست برای تشخیص اثر مواد مختلف بر بافت​های انسان استفاده می​شود.
  ۴- آزمایش Neutral red bioassay: با استفاده از سلول​های کشت شدۀ انسانی میزان سمّی بودن مواد را اندازه​گیری می​کند.
  ۵- آزمایش Ames: از این تست برای یافتن مواد سرطان​زا استفاده می​شود.
  ۶- آزمایش Agarose Diffussion: از این تست برای تشخیص سمّی بودن اعضاء مصنوعی مانند لوله​های مصنوعی قلب و مفصل​های مصنوعی استفاده می​شود. در این آزمایشات، از ترکیب سلول​های انسانی و نوعی مادۀ مخصوص که از علف دریایی گرفته می​شود استفاده می​شود.
  
  
• شبیه​سازی کامپیوتری
  در این روش از مدل​های کامپیوتری برای تست مواد دارویی یا شیمیایی استفاده می​شود. یکی از این مدل​ها QSAR (Quantitive Structure Activity Relationship) نام دارد که بر اساس داده​های انسانی ساخته شده است. این مدل می​تواند با توجه به ساختار مولکولی مادۀ مورد آزمایش اثرات آن بر روی انسان​ها را نشان دهد. در صنعت داروسازی از مدل​های دیگری مانند CADD (Computer-Assisted Drug Development) برای تشخیص میزان سمّیت مواد در مراحل اولیه (قبل از آزمایش روی حیوانات) استفاده می​شود.
  یک تراشه که به تازگی ساخته شده است، تحقیقات in-vitro را با شبیه​سازی کامپیوتری تلفیق می​کند. در این سیستم از سلول​های مختلف بدن انسان استفاده شده است و با استفاده از تکنیک​های کامپیوتری می​توان اثر داروها و مواد مختلف بر سلول​های اندام​های مختلف را مشخص کرد.
  
  
• توموگرافی کامپیوتری
  با استفاده از این روش می​توان عملکرد اندام خاصی از مریض را به صورت تصویر سه​بعدی مشاهده کرد. به عنوان مثال، می​توان تصویر سه​بعدی قسمت​های مختلف مغز را در حالی که شخص مورد آزمایش صحبت می​کند یا تصاویری را مشاهده می​کند دید. این روش، برای تشخیص تومورها، عقب افتادگی​ها، بیماری​های عصبی و آسیب​های مغزی بسیار مفید است.
  

• تحقیقات کلینیکی
  در این تحقیقات، از داوطلبان برای مشاهده، جلوگیری و درمان بیماری​ها استفاده می​کنند. علم پزشکی بزرگترین پیشرفت​های خود را مدیون تحقیقات کلینیکی است. در این روش، برای تشخیص اثر داروها، درمان​ها، شرایط و عوامل مختلف در بهبود یا وخامت وضع بیماران، افراد مبتلا به یک نوع بیماری زیر نظر گرفته می​شوند.
  
  
• تحقیقات اپیدمیولوژی
  در این تحقیقات، از روش​های آماری برای کشف رابطۀ میان بیماری و فاکتورهای مختلف استفاده می​شود مثلاً گروه​های مختلف جامعه که از نظر تغذیه، محیط زیست، شرایط اجتماعی و غیره با هم تفاوت دارند برای مدت​های طولانی زیر نظر گرفته می​شوند تا رابطۀ یک نوع بیماری خاص با عوامل مختلف اجتماعی، روحی، شخصیتی، تغذیه​ای و محیط زیستی مشخص شود. 

• کالبدشکافی
  در این روش، برای مطالعه و تحقیق در مورد عوارض یک بیماری و تغییرات ناشی از آن در اندام​های مختلف، اجساد افراد فوت شده بر اثر بیماری یا سوانح کالبدشکافی می​شود.

متاسفانه در دهه​های اخیر بیشتر وقت و انرژی محققان و درآمدی که از مالیات مردم برای تحقیقات کسر می​شود، به جای اختصاص به ابداع روش​های انسانی برای آزمایشات صرف آزمایش روی حیوانات شده است ولی در سال​های اخیر گروه​های زیادی از دانشمندان در سراسر دنیا نشان داد​ه​اند که با صرف وقت و ابتکار می​توان روش​های ارزان​تر، مطمئن​تر و سریع​تری برای تحقیقات پزشکی ارائه داد. برای نمونه، دانشمندان با استفاده از سلول​های مغز انسان یک مدل کوچک از مغز د رست کرد​ه​اند که می​تواند برای مطالعۀ تومورها استفاده شود یا با کشت سلول​های پوست انسان تکه​های پوست درست می​کنند که می​تواند برای مطالعۀ بیماری​های پوستی یا تست مواد شیمیایی و آلرژی​زا به کار رود یا مغز استخوان مصنوعی درست کرد​ه​اند که می​تواند در آزمایشات متعدد استفاده شود یا به جای کشتن حیوانات برای تست حساسیت نسبت به داروها و مواد شیمیایی از تخم حیوانات استفاده می​کنند یا برای درست کردن واکسن​ها از کشت سلولی استفاده می​کنند.

گوردون باکستر (Gordon Baxter) یکی از موسسان آزمایشگاه​های Pharmagene است که برای تست داروهای خود تنها از بافت​های انسانی و کامپیوترها استفاده می​کنند. او می​گوید: "در حالی که اطلاعات مربوط به ژن​های بشر موجود است، چرا باید به حیوانات بازگشت؟"

آیا آزمایش داروها بر روی حیوانات برای ایمنی بیماران لازم نیست؟

نمونه ​های بیشماری وجود دارند که نشان می​دهند نتایج آزمایش داروها روی حیوانات هیچ تضمینی برای سلامتی یا ایمنی بیماران نیست.  برای نمونه:

• در سال​های ۱۹۶۰،مصرف داروی تالیدومید (Thalidomid یا Contergan) که برای رفع حالت صبحگاهی بد در زنان باردار به بازار عرضه شده بود، باعث تولد هزاران کودک ناقص شد. پس از این فاجعه، آزمایش تمام داروها روی حیوانات باردار الزامی شد تا ایمنی دارو قبل از عرضه به بازار مشخص شود. تالیدومید روی گونه​های بسیار زیادی از حیوانات مورد آزمایش قرار گرفت و تنها در دوزهای بسیار بالا روی جنین دو حیوان اثرات سوء نشان داد: خرگوش نیوزلندی و نوعی میمون. در مورد سایر حیوانات، این دارو هیچ اثر سویی نشان نداد.
• مصرف داروی Akne Isotretinion  و Etritinat توسط زنان باردار باعث به وجود آمدن بچه​های ناقصی شد که سقف دهان ترک خورده یا قلب یا آئورت ناقص داشتند. آزمایش روی هیچ حیوانی نمی​توانست این تاثیرات را پیش​گویی کند.
• داروی بنوکساپروفن (Benoxaprofen) که به عنوان مسکّن و داروی رماتیسم به کار می​رفت روی میمون​ها که از نظر فیزیولوژی نزدیک​ترین حیوانات به انسان​ها هستند، هیچ تاثیر بدی نداشت ولی بعد از عرضه به بازار باعث از کار افتادن کلیۀ مریضان شد و از بازار جمع شد. بعدها مشخص شد که در این مورد، عملکرد موش​ها ​ به انسان نزدیک​تر است.
• در سال ۲۰۰۱، لیپوبی (Lipobay)،  داروی پایین آورندۀ چربی خون از بازار جمع شد چون باعث تحلیل ماهیچه​ها و مرگ مریضان می​شد. در آزمایشاتی که قبل از عرضۀ این دارو به بازارانجام شده بودند، مشخص شده بود که این دارو باعث خونریزی معده و تغییرات شدید چشم در سگ​ها می​شود. دوزهای بسیار بالای این دارو در سگ​ها، موش​ها و خوک​ها باعث تحلیل ماهیچه​ای خفیف می​شد ولی انتظار آن نمی​رفت که تاثیر آن بر انسان​ها تا این حد شدید باشد.

سوالی که در اینجا مطرح می​شود این است:

کدام حیوان در کدام مورد نزدیک​تر به انسان عمل می​کند؟ هنگام تست داروهای جدید، روی کدام حیوانات باید آزمایش شود؟ از کجا معلوم که در تمام حیوانات تنها نوعی مورچه​خوار ونزولایی یا آفتاب​پرست آفریقایی عملکردی مشابه انسان نداشته باشند؟ یا اصولاً از کجا معلوم که انسان در این مورد یک استثنا نباشد؟

عکس این قضیه نیز صادق است. اگر قرار بود به نتایج آزمایش روی حیوانات تکیه شود، برخی از داروهای مفید برای انسان​ها مانند آسپرین، ایپوبروفن، فنوباربیتال  و انسولین در همان مرحلۀ آزمایش روی حیوانات رد شده بودند.

اگر آزمایش روی حیوانات ایمنی یا تاثیر داروها را تضمین نمی​کند و گران هم هستند، چرا شرکت​های داروسازی آنها را انجام می​دهند؟

هزینۀ تولید یک دارو به طور متوسط ۸۰۰ میلیون دلار است ولی تا زمانی که هیچ اتفاقی نیفتد، درآمد خیلی خوبی هم دارد (سود چندمیلیارد دلاری) اگر هم اتفاقی بیفتد، شرکت داروسازی با ارائۀ نتایج دقیق آزمایش روی حیوانات می​تواند ثابت کند که اثرات جانبی روی انسان​ها قابل پیش​بینی نبوده است و تبرئه شود.

روند تولید یک دارو به این شرح است:

در مرحلۀ اول، ۱۰ هزار ماده با استفاده از شبیه​سازی کامپیوتری و روش​های in-vitro آزمایش می​شوند. در طول ۲ سال، ۲۵۰ مادۀ جالب از میان آنها انتخاب می​شود. این ۲۵۰ ماده روی حیوانات آزمایش می​شوند تا به ۵ ماده محدود شوند. در این زمان است که شرکت​های داروسازی بوق و کرنا راه می​اندازند که داروی فلان بیماری را یافته​اند مثلاً  کمتر هفته​ای وجود دارد که یک آزمایشگاه در دنیا ادعای یافتن داروی سرطان را نکند! در حالی که در این مرحله هنوز مشخص نیست که آیا این ماده بر روی انسان اثر مشابه یا متفاوت یا حتی متضاد خواهد داشت. پنج مادۀ باقیمانده به مرحلۀ تحقیقات کلینیکی می​رسند. در این مرحله، ممکن است بسیاری از مواد که بر حیوانات تاثیر مثبت داشته​اند، بر انسان نتیجۀ عکس بگذارند. بالاخره بعد از چندین سال یکی از این ۱۰ هزار ماده سر از داروخانه​ها در می​آورد در حالی که ممکن است چندان هم چیز تازه​ای نباشد یا بدتر از آن، بعد از یکی دو سال مصرف توسط بیماران عوارض سوء نشان دهد و از بازار جمع شود. دلیل این امر آن است که بیشتر شرکت​های داروسازی به جای تمرکز برتحقیقات کلینیکی بر آزمایش روی حیوانات متمرکز می​شوند و در مرحلۀ آزمایشات کلینیکی دقت و حساسیت لازم را نشان نمی​دهند چون تا همین مرحله صدها میلیون دلار سرمایه​گذاری کرده​اند و باید سریع​تر به سود برسند. حتی برخی از شرکت​های داروسازی نتایج تحقیقات کلینیکی را لاپوشانی می​کنند تا دارو راهی بازار شود. به عنوان مثال، شرکت داروسازی MSD با آنکه از مضرات داروی مسکّن خود، Vioxx، آگاه بود آن را به بازار عرضه کرد و تازه در سال ۲۰۰۴ و بعد از آنکه این دارو منجر به سکتۀ قلبی و مغزی تعدادی از بیماران شد، مجبور شد آن را از بازار جمع کند. تا همین زمان میزان فروش داروی Vioxx ۲.۵ میلیارد دلار بود.

آیا دانشجویان پزشکی نباید حیوانات را تشریح کنند؟

نه، به هیچ وجه. خوشبختانه با افزایش آگاهی دانشجویان، روز به روز بر تعداد دانشجویان پزشکی و دامپزشکی که بدون یک مورد زنده​شکافی روی حیوانات فارغ التحصیل می​شوند افزوده می​شود. در کشور انگلستان، تشریح حیوانات توسط دانش​آموزان و دانشجویان ممنوع است و صلاحیت پزشکان انگلیسی به هیچ عنوان کمتر از پزشکان سایر نقاط دنیا که در دوره​های آموزشی خود حیوانات را تشریح می​کنند نیست. در بسیاری از دانشگاه​های معتبر پزشکی دنیا مانند دانشگاه​هاروارد، ییل (Yale) و استانفورد (Stanford) به جای آزمایش روی حیوانات از روش​های دیگر مانند حضور در اتاق​های جراحی، شبیه سازی بیماران، کالبدشکافی روی اجساد انسانی و برنامه​های شبیه سازی کامپیوتری استفاده می​شود.